CentOS Stream Nedir? CentOS'a Ne Oldu, Hangi Yolu Seçmeli?

CentOS Stream nedir, klasik CentOS Linux ile aynı şey mi?

CentOS Stream, Red Hat Enterprise Linux (RHEL) için planlanan değişiklikleri RHEL'in bir sonraki küçük sürümünden önce yayımlayan, sürekli güncellenen bir Linux dağıtımıdır. Klasik CentOS Linux ise RHEL'in birebir yeniden derlemesiydi. Yani CentOS Stream, RHEL'in arkasından değil biraz önünden gider.

Bu ayrım küçük görünür ama sunucu yönetimini doğrudan etkiler. Eski CentOS Linux, RHEL'de çıkmış paketleri alıp logoları değiştirerek ücretsiz sunuyordu. Bu sayede şirketler, lisans ödemeden RHEL ile ikili uyumlu bir sistem kuruyordu. CentOS Stream ise bu zincirin farklı bir halkasında durur. Dolayısıyla "CentOS kuruyorum" dediğinizde artık hangi CentOS'u kastettiğinizi netleştirmeniz gerekir.

Bu yazıda CentOS projesinin resmi duyurularına dayanarak neyin ne zaman değiştiğini, CentOS Stream'in kimin için mantıklı olduğunu ve CentOS 7 üzerinde hâlâ çalışan bir sunucunuz varsa nasıl plan yapmanız gerektiğini anlatıyoruz. Biz dijital pazarlama ve web ekibiyiz, hosting firması değiliz; bu yüzden anlatımı resmi kaynaklara bağlı tutuyoruz.

CentOS'a ne oldu, neden herkes bu konuyu konuşuyor?

Kısaca özetlersek, CentOS projesi odağını klasik CentOS Linux'tan CentOS Stream'e kaydırdı. Bu karar, yıllarca "ücretsiz RHEL" gibi kullanılan bir dağıtımın yol haritasını kökten değiştirdi. Özellikle web hosting dünyasında cPanel, Plesk ve benzeri paneller uzun süre CentOS üzerinde çalıştığı için etkisi geniş oldu.

Değişikliğin üç ana sonucu var:

• CentOS Linux 8, planlanandan çok daha erken, 2021 sonunda yaşam sonuna ulaştı.
• CentOS Linux 7, RHEL 7 yaşam döngüsü boyunca devam etti ve 30 Haziran 2024 tarihinde güncelleme almayı bıraktı.
• Yeni sürümler artık yalnızca CentOS Stream olarak geliyor; klasik anlamda bir CentOS Linux 9 yok.

Bu üç madde, bugün CentOS adını taşıyan her sunucu için ilk sorulması gereken soruyu belirler: Bu makine hangi sürümde ve hâlâ güvenlik güncellemesi alıyor mu? Ayrıca boşluğu doldurmak için AlmaLinux ve Rocky Linux gibi yeni topluluk dağıtımları ortaya çıktı. Bu yüzden konu yalnızca bir isim değişikliği değil, bir altyapı kararıdır.

Klasik CentOS Linux nasıl çalışıyordu?

Klasik modelde akış şöyleydi: Red Hat, RHEL'in yeni bir küçük sürümünü yayımlıyordu. Ardından CentOS ekibi bu sürümün açık kaynak kodlarını alıp Red Hat markasını çıkararak yeniden derliyordu. Ortaya çıkan sistem, RHEL ile paket düzeyinde uyumluydu ama destek sözleşmesi içermiyordu.

Bu model iki grubun işine geliyordu. Birincisi, RHEL ile çalışan yazılımı ücretsiz bir ortamda test etmek isteyen geliştiricilerdi. İkincisi ise destek sözleşmesine ihtiyaç duymayan, kendi sunucusunu kendi yöneten şirketlerdi. Örneğin birçok hosting firması paylaşımlı sunucularını CentOS üzerine kuruyordu.

Ancak bu modelin doğal bir gecikmesi vardı. CentOS, RHEL'i takip ettiği için yeni bir RHEL sürümü çıktıktan sonra yeniden derleme ve test süresi geçiyordu. Üstelik CentOS kullanıcılarının RHEL'in geliştirilmesine doğrudan katkı verme yolu sınırlıydı; bir hatayı bildirmek için önce Fedora ya da yukarı akış projelere gitmek gerekiyordu. CentOS projesinin karşılaştırma sayfası da bu farkı vurguluyor: CentOS Linux RHEL'in aşağı akış (downstream) yeniden derlemesiyken, CentOS Stream yukarı akıştaki herkese açık geliştirme dalıdır.

Kısacası klasik CentOS, kararlılığı RHEL'den ödünç alıyordu. Stream ise RHEL'in kararlılığını oluşturan sürece ortak oluyor. İkisi arasındaki fark tam olarak bu konum farkından doğuyor.

Projenin yönünü değiştiren duyuru tam olarak ne söyledi?

CentOS projesi 8 Aralık 2020 tarihli resmi blog duyurusunda geleceğin CentOS Stream olduğunu açıkladı. Duyuruya göre CentOS Stream, mevcut RHEL sürümünün hemen önünden gidiyor ve RHEL'in yukarı akış (geliştirme) dalı olarak çalışıyor.

Duyurunun pratik kısmı şuydu: RHEL 8'in yeniden derlemesi olan CentOS Linux 8, 2021 sonunda bitecekti. CentOS Linux 7 ise RHEL 7 yaşam döngüsünün geri kalanı boyunca üretilmeye devam edecekti. CentOS Linux 8 kullananlar için önerilen yol, CentOS Linux 8'den küçük bir fark taşıyan CentOS Stream 8'e geçmekti.

Burada sık yapılan bir hatayı düzeltelim. Bazı kaynaklar bu duyuruyu Aralık 2021'e tarihler; oysa duyuru Aralık 2020'de geldi, Aralık 2021 ise CentOS Linux 8'in yaşam sonu tarihidir. Yani kullanıcıların geçiş için kabaca bir yıllık süresi oldu.

Duyurunun tonu da dikkat çekiciydi. Proje, kararı bir kapanış olarak değil, RHEL ekosistemine katkı modelinin değişmesi olarak sundu. Öte yandan sunucu sahiplerinin gözünde asıl soru başkaydı: Kararlı ve ücretsiz bir RHEL uyumlu sistem nereden gelecek? Bu sorunun cevabı, ilerleyen bölümlerde ele aldığımız AlmaLinux, Rocky Linux ve RHEL seçeneklerinde yatıyor.

CentOS Linux 8 neden bu kadar erken kapandı?

Bu erken kapanış, projenin kaynaklarını CentOS Stream'e yönlendirme kararının doğrudan sonucuydu. CentOS projesinin yaşam sonu sayfası tarihi açıkça veriyor: bu sürüm 31 Aralık 2021 tarihinde yaşam sonuna ulaştı.

Aynı sayfa, kapanış sürecinin ayrıntılarını da anlatıyor:

• Proje, RHEL 8.5 çıktığında bunun yeniden derlemesini yaşam sonu tarihinden biraz sonra da olsa yayımlayacağını belirtti.
• İçeriği 31 Ocak'a kadar normal yansılarda tutacağını, ardından kalıcı arşiv olan vault.centos.org adresine taşıyacağını açıkladı.
• Kimseyi otomatik olarak bir sonraki sürüme geçirmeyeceğini, önceki sürümlerde olduğu gibi geçişin kullanıcıya ait olduğunu vurguladı.

Bu son madde önemli. Çünkü yaşam sonu, sunucunun kapanması anlamına gelmez; makine çalışmaya devam eder. Ancak artık güvenlik yaması gelmez ve paket depoları arşive döner. Dolayısıyla CentOS 8 kurup unutan bir ekip, sistemin "çalışıyor" görünmesine aldanabilir.

Bugün hâlâ CentOS Linux 8 üzerinde çalışan bir sunucu görürseniz, bunu acil bir bakım işi olarak ele almanızı öneririz. Kısa vadede en düşük riskli yol, aynı ailedeki desteklenen bir dağıtıma planlı geçiştir.

CentOS Linux 7 ne zaman yaşam sonuna ulaştı?

CentOS Linux 7, 30 Haziran 2024 tarihinde yaşam sonuna ulaştı. Projenin Nisan 2023 tarihli resmi hatırlatma yazısı bu tarihten sonra CentOS Linux 7 için hiçbir güncelleme yayımlanmayacağını ve paketlerin vault.centos.org arşivine taşınacağını açıkça yazıyor.

Aynı yazı CentOS Stream 8 için de bir tarih veriyor: CentOS Stream 8'in derlemeleri 31 Mayıs 2024 tarihinde durdu ve dağıtım arşive geçti. Yani 2024 ortasında iki ayrı CentOS sürümü aynı yaz içinde sona erdi.

CentOS 7'nin uzun ömrü, onu hosting dünyasında son derece yaygın hale getirmişti. Birçok paylaşımlı hosting sunucusu, kurumsal intranet ve eski e-ticaret altyapısı bu sürümde kaldı. Ayrıca CentOS 7, CentOS Linux 8'in erken kapanmasından etkilenmediği için birçok ekip geçişi erteledi. Bu erteleme bugün teknik borç olarak geri dönüyor.

Projenin aynı yazıda önerdiği seçenekler şunlardı: CentOS Stream 9'a geçmek, RHEL'e dönüştürmek ya da başka bir Enterprise Linux türevine geçmek. Ayrıca geçişi zamanında yapamayanlar için RHEL 7'ye dönüştürüp Red Hat'in uzatılmış yaşam döngüsü desteğini (ELS) satın alma yolundan da söz ediyor. Bu seçeneğin kapsamı ve fiyatı Red Hat ile yapılacak görüşmeye bağlı olduğu için burada rakam vermiyoruz.

CentOS Stream ile RHEL arasındaki ilişki nasıl işliyor?

CentOS Stream, Fedora Linux ile RHEL arasında duran bir ara katmandır. Projenin indirme sayfası ve tanıtım sayfaları onu "RHEL geliştirmesinin hemen önünden giden, sürekli teslim edilen bir dağıtım" olarak tanımlıyor. Proje bu konumu "midstream", yani orta akış diye adlandırıyor.

Akışı basitçe şöyle düşünebilirsiniz:

1. Yeni fikirler ve büyük değişiklikler önce Fedora Linux'ta denenir; Fedora hızlı hareket eden yukarı akış dağıtımdır.
2. RHEL'in bir sonraki ana sürümü Fedora'dan dallanır ve CentOS Stream'in yeni ana sürümü bu noktada doğar.
3. RHEL'in bir sonraki küçük sürümüne girecek güncellemeler önce Stream'e düşer.
4. Son olarak bu değişiklikler RHEL'in küçük sürümünde kurumsal destekle birlikte yayımlanır.

Bu nedenle Stream'i "RHEL'in bir sonraki küçük sürümünün önizlemesi" olarak tarif etmek yanlış olmaz. Projenin karşılaştırma sayfası da bu dağıtımın yaklaşan RHEL küçük sürümleri için planlanan içeriği barındırdığını söylüyor. Böylece RHEL ile çalışacak bir yazılım geliştiren ekip, değişiklikleri RHEL kullanıcılarından önce görür ve kendi uyumluluk testlerini erkenden yapar.

CentOS Linux ile CentOS Stream farkı tabloda nasıl görünüyor?

İki dağıtımı yan yana koyduğumuzda farklar netleşiyor. Aşağıdaki tablo CentOS projesinin resmi karşılaştırma ve yaşam sonu sayfalarına dayanıyor:

Tablodaki en kritik satır güncelleme ritmidir. Klasik CentOS'ta sistem, RHEL'in küçük sürümleriyle aynı anda büyük bir adım atıyordu. Stream tarafında ise paketler hazır oldukça akar. Bu da yönetim alışkanlıklarınızı, test sürecinizi ve bakım pencerelerinizi farklı kurgulamanızı gerektirir.

CentOS Stream sürümleri ne kadar süre destek alıyor?

Stream sonsuz bir yuvarlanan dağıtım değildir; her ana sürümün bir bitiş tarihi vardır. Projenin indirme sayfası bu tarihleri RHEL'in tam destek aşamasının sonuna bağlıyor. Sayfadaki güncel bilgilere göre tablo şöyle:

• CentOS Stream 8: derlemeler 31 Mayıs 2024 tarihinde durdu, sürüm arşivde.
• CentOS Stream 9: 31 Mayıs 2027 (RHEL 9 tam destek aşamasının sonu).
• CentOS Stream 10: 31 Mayıs 2030 (RHEL 10 tam destek aşamasının sonu).

Bu tarihler, RHEL'in toplam yaşam süresinden kısadır. Çünkü RHEL, tam destek aşamasından sonra bakım aşamasına geçer ve orada da güvenlik düzeltmeleri almaya devam eder. Stream ise RHEL'in bir sonraki küçük sürümünü beslediği sürece anlamlıdır. RHEL o ana sürüm için yeni özellik geliştirmeyi bıraktığında Stream de durur.

Pratikte şunu ifade eder: CentOS Stream 9 üzerine bugün kurduğunuz bir sunucu için birkaç yıl içinde bir sonraki ana sürüme geçiş planlamanız gerekir. Ayrıca tarihleri her zaman resmi sayfadan teyit etmenizi öneririz; proje ilerleyen dönemde ayrıntıları güncelleyebilir. Uzun ömürlü ve "kur ve unut" mantığında bir sunucu arıyorsanız, bu kısa döngü sizin için önemli bir karar kriteridir.

CentOS Stream üretim ortamında kullanılabilir mi?

Bu sorunun tek kelimelik resmi bir cevabı yok. CentOS projesinin karşılaştırma sayfası, değişikliklerin Stream'e ve RHEL'e ancak titiz testlerden geçtikten sonra ulaştığını söylüyor; testler hem Red Hat içinde hem de herkese açık dağıtım çapındaki test sisteminde yapılıyor. Öte yandan aynı sayfalar Stream'i üretim için açıkça önermek ya da yasaklamak yerine onu RHEL ekosistemine katılım platformu olarak konumlandırıyor.

Bizim okumamız şu: Stream kararsız bir deneme dağıtımı değildir. Ancak hedef kitlesi, RHEL'in geleceğini önceden görmek ve ona katkı vermek isteyen ekiplerdir. Üretimde kullanmayı düşünüyorsanız şu soruları dürüstçe cevaplamanız gerekir:

• Sürekli gelen paket güncellemelerini bir test ortamında deneyip sonra canlıya almak için ekibiniz var mı?
• Uygulamanız belirli bir RHEL küçük sürümüne sertifikalı mı, yani tedarikçi yalnızca o sürümü destekliyor mu?
• Birkaç yılda bir ana sürüm geçişi yapmayı göze alabiliyor musunuz?
• Bir sorun çıktığında ticari destek hattına ihtiyacınız olacak mı?

Bu sorulardan ikisine "hayır" diyorsanız, Stream yerine RHEL ya da RHEL ile ikili uyumu hedefleyen bir dağıtım daha rahat bir seçim olur. Buna karşılık CI ortamları, yazılım uyumluluk testleri ve geliştirme sunucuları için Stream oldukça mantıklıdır.

AlmaLinux, Rocky Linux ve RHEL bu tabloda nerede duruyor?

CentOS Linux'un bıraktığı boşluğu iki topluluk dağıtımı doldurmaya çalıştı: AlmaLinux ve Rocky Linux. İkisi de RHEL ile uyumlu, ücretsiz, uzun destekli bir sunucu işletim sistemi hedefliyor. RHEL ise Red Hat'in abonelikle sunduğu, ticari destekli ana üründür. Kabaca söylersek, Stream RHEL'in önünden giderken AlmaLinux ve Rocky Linux klasik CentOS'un durduğu yere, RHEL'in arkasına yerleşti.

Bu iki dağıtımın kurulumu, CentOS'tan geçiş adımları ve aralarındaki farklar ayrı bir konu. Aynı seride AlmaLinux kurulumu ve CentOS'tan geçiş ile Rocky Linux ve AlmaLinux karşılaştırmasını ayrıntılı olarak ele alıyoruz; burada yalnızca konum haritasını vermekle yetiniyoruz. Hangi dağıtımı seçerseniz seçin, sunucu türünüzü de doğru belirlemeniz gerekir. Bunun için VPS, VDS ve bulut sunucu farkı rehberimize göz atabilirsiniz.

Seçim yaparken şunu unutmayın: Dağıtımın adı kadar arkasındaki yönetişim, güncelleme hızı ve uzun vadeli sürdürülebilirlik de önemlidir. Örneğin hosting panelinizin hangi dağıtımları resmi olarak desteklediğini panelin kendi belgelerinden kontrol etmeden karar vermeyin. Panel desteği yoksa en iyi dağıtım bile sizin için yanlış tercihtir.

CentOS 7 üzerinde kalan bir sunucu hangi riskleri taşıyor?

En büyük risk, güvenlik güncellemesinin artık gelmemesidir. 30 Haziran 2024 sonrasında CentOS Linux 7 için yeni bir yama çıkmıyor. Dolayısıyla bu tarihten sonra keşfedilen her açık, sunucunuzda kalıcı olarak açık kalır. Bir web sitesi barındırıyorsanız bu durum doğrudan müşteri verisi ve itibar riskine dönüşür.

Riskleri dört başlıkta topluyoruz:

• Güvenlik: Çekirdek, OpenSSL, OpenSSH ve web sunucusu gibi temel bileşenler yamasız kalır.
• Uyumluluk: Yeni PHP, Node.js veya veritabanı sürümleri eski sistem kütüphaneleriyle çalışmayabilir.
• Paket erişimi: Depolar arşive geçtiği için yeni paket kurmak ya da bağımlılık çözmek zorlaşır.
• Denetim ve sözleşme: Ödeme altyapısı ya da kurumsal müşteri denetimleri desteklenmeyen işletim sistemini bulgu olarak yazabilir.

Web uygulaması tarafındaki açıkları kapatmak, işletim sistemi açığını kapatmaz. Uygulama katmanındaki riskler için OWASP Top 10 rehberimizi öneririz; ancak altta yamasız bir işletim sistemi varsa oradaki önlemler eksik kalır. Ayrıca TLS yapılandırması da eski kütüphanelere bağlıdır. Sertifikanızın ve protokol ayarlarınızın durumunu SSL sorgulama aracımızla hızlıca kontrol edebilirsiniz.

Sunucunuzun hangi CentOS sürümünde olduğunu nasıl anlarsınız?

İlk adım envanterdir. SSH ile sunucuya bağlanıp işletim sistemi bilgisini okuyarak başlarsınız. Aşağıdaki komutlar standart Linux dosyalarını okur ve sistemde değişiklik yapmaz:

cat /etc/os-release
cat /etc/redhat-release
uname -r

İlk komut dağıtımın adını ve sürümünü verir. NAME satırında "CentOS Linux" görüyorsanız klasik CentOS, "CentOS Stream" görüyorsanız Stream kullanıyorsunuz demektir. İkinci komut RHEL ailesindeki dağıtımlarda kısa sürüm satırını gösterir. Üçüncüsü ise çalışan çekirdek sürümünü yazar.

Ardından sunucuda hangi hizmetlerin dışarıya açık olduğunu görmek için şu komutu kullanabilirsiniz:

ss -tulpn

Bu liste, geçiş planında taşımanız gereken hizmetlerin ilk taslağıdır: web sunucusu, veritabanı, e-posta, FTP ve varsa özel uygulamalar. Özellikle birden fazla sunucunuz varsa sonuçları bir tabloya yazın. Böylece hangi makinenin hangi sürümde olduğunu ve hangi hizmeti taşıdığını tek bakışta görürsünüz.

Paylaşımlı hosting kullanıyorsanız bu komutlara erişiminiz olmayabilir. Bu durumda en doğru yol, hosting sağlayıcınıza sunucunun işletim sistemini ve geçiş planını yazılı olarak sormaktır.

CentOS geçiş planına nereden başlamalısınız?

Geçiş, tek bir komut değil bir projedir. Bu yüzden önce plan, sonra uygulama yaklaşımını öneririz. Aşağıdaki sıra küçük ve orta ölçekli web projeleri için makul bir çerçeve sunar:

1. Envanter: Sunucuları, işletim sistemi sürümlerini, çalışan hizmetleri ve bağımlılıkları listeleyin.
2. Yedek: Dosyaların ve veritabanlarının tam yedeğini alın, geri yüklemeyi ayrı bir ortamda deneyin.
3. Hedef seçimi: RHEL, AlmaLinux, Rocky Linux veya CentOS Stream arasında karar verin.
4. Yöntem seçimi: Yerinde dönüşüm mü, yoksa yeni sunucu kurup taşıma mı yapacağınızı belirleyin.
5. Test: Uygulamayı hedef sistemde çalıştırın, formları, ödeme adımlarını ve e-postaları kontrol edin.
6. Geçiş penceresi: Trafiğin en düşük olduğu saati seçin, DNS ve geri dönüş planını hazırlayın.
7. İzleme: Geçiş sonrası birkaç gün boyunca hata kayıtlarını ve performansı takip edin.

Yedek adımını asla atlamayın. Yedekleme sıklığı ve saklama yeri için web sitesi yedekleme stratejisi yazımız iyi bir başlangıç noktasıdır. Ayrıca CentOS 7 gibi büyük bir sürüm farkında yeni sunucu kurup taşıma yöntemi çoğu zaman yerinde dönüşümden daha öngörülebilir sonuç verir. Çünkü eski yapılandırma kalıntılarını yeni sisteme taşımazsınız.

Hangi seçenek kimin için mantıklı?

Seçenekleri ihtiyaç profiline göre eşleştirmek kararı kolaylaştırır. Aşağıdaki eşleştirme genel bir yol haritasıdır, kesin bir reçete değildir:

• RHEL: Ticari destek sözleşmesi, sertifikalı yazılım ve uzun yaşam döngüsü isteyen kurumsal ekipler için.
• AlmaLinux veya Rocky Linux: RHEL ile uyumlu, ücretsiz ve uzun destekli bir sunucu isteyen, klasik CentOS alışkanlıklarını sürdürmek isteyen ekipler için.
• CentOS Stream: RHEL'in yakın geleceğini önceden test etmek isteyen yazılım ekipleri, CI ortamları ve katkı vermek isteyen geliştiriciler için.
• Geliştirici RHEL aboneliği: RHEL deneyimi kazanmak isteyen bireyler ve kişisel projeler için.

Bir de RHEL ailesinin dışına çıkmak seçeneği var. Örneğin uygulamanızı container'a taşıyıp altta farklı bir dağıtım kullanmak, işletim sistemi bağımlılığını azaltabilir. Bu yaklaşım için Docker rehberimiz temel kavramları anlatıyor. Ancak container da bir işletim sistemi tabanı kullanır; yani taban imajın güncel ve destekli olması yine sizin sorumluluğunuzdur.

Kısacası doğru seçim, ekibinizin bakım kapasitesine ve destek beklentinize bağlıdır. Dağıtım adından çok bu iki soruyu konuşmanızı öneririz.

Ücretsiz RHEL geliştirici aboneliği kimin işine yarar?

Red Hat, bireyler için ücretsiz bir geliştirici aboneliği sunuyor. Red Hat Developer'ın resmi SSS sayfasına göre bu abonelik, RHEL dahil abonelik kapsamındaki yazılımı 16 fiziksel veya sanal düğüme kurma hakkı veriyor.

Aynı sayfa kullanım sınırlarını da açıkça yazıyor:

• RHEL'i geliştirme, test ve küçük ölçekli üretim senaryolarında kullanabilirsiniz.
• Bir Red Hat kullanıcı hesabına yalnızca bir adet bireysel geliştirici aboneliği eklenebiliyor.
• Abonelik bireyler ve kişisel hesaplar için tasarlanmış; kuruluşlar, işletmeler ve kurumlar için değil.
• Hizmet seviyesi anlaşması ve profesyonel destek içermiyor; destek kendi kendinize.

Bu nedenle bir şirketin üretim sunucularını bu aboneliğe dayandırması doğru olmaz. Öte yandan bir freelance geliştiricinin kendi projelerini RHEL üzerinde denemesi, bir öğrencinin sistem yönetimi öğrenmesi ya da küçük kişisel bir hizmet çalıştırması için mantıklı bir seçenektir. Şartlar zamanla değişebileceği için kurulum öncesinde güncel koşulları Red Hat'in kendi sayfasından okumanızı öneririz.

Kurumsal ölçekte ise Red Hat'in satış ekibiyle görüşmek ya da topluluk dağıtımlarından birini seçmek daha sağlıklı bir yoldur.

Geçiş sırasında web siteniz ve SEO etkilenir mi?

Doğru planlanan bir işletim sistemi geçişi tek başına SEO sıralamanızı düşürmez. Arama motorları sunucunuzun hangi dağıtımı kullandığıyla ilgilenmez; erişilebilirlik, hız ve içerikle ilgilenir. Ancak kötü yönetilen bir geçiş dolaylı yoldan ciddi zarar verebilir.

En sık gördüğümüz riskler şunlar:

• Uzun süren kesintiler ve tarayıcıların karşılaştığı 5xx hataları.
• Yeni sunucuda eksik kalan yönlendirmeler, örneğin HTTP'den HTTPS'e veya www'li adrese yönlendirme.
• Yanlış yapılandırılmış önbellek ve sıkıştırma ayarları nedeniyle yavaşlayan sayfalar.
• Unutulan SSL sertifikası yenileme görevleri.

Bu riskleri azaltmak için geçişten önce sitenizin önemli adreslerini listeleyin ve geçişten sonra aynı listeyi tek tek kontrol edin. Ayrıca DNS değişikliği yapacaksanız TTL değerini önceden düşürmek, geri dönüş süresini kısaltır. Sunucu kaynaklı yavaşlık belirtilerini anlamak için sunucu kaynaklı yavaşlık yazımıza bakabilirsiniz. Teknik taşımayı organik trafik takibiyle birlikte yürütmek isterseniz SEO danışmanlığı kapsamında geçiş öncesi ve sonrası kontrol listesi hazırlıyoruz.

Paket deposu ve yansı ayarları geçişte neden önemli?

RHEL ailesindeki dağıtımlar paketleri depolardan, depolar da yansı (mirror) sunuculardan gelir. CentOS Linux 7 ve 8 yaşam sonuna ulaştığında proje içeriği vault.centos.org arşivine taşıdı. Dolayısıyla eski bir CentOS sunucusunda paket kurmaya çalıştığınızda depo hatası almanız şaşırtıcı değildir.

Bazı ekipler bu sorunu depo adresini arşive çevirerek "çözer". Bu yöntem eski bir paketi geçici olarak kurmanıza yarayabilir; ancak arşiv yeni güvenlik yaması içermez. Yani sorunu ortadan kaldırmaz, yalnızca hata mesajını susturur. Bu yüzden arşive yönlendirmeyi yalnızca geçiş sürecinde, kısa süreli ve bilinçli bir adım olarak düşünün.

Yeni dağıtıma geçtiğinizde ise coğrafi olarak yakın ve güvenilir bir yansı seçmek güncelleme hızını etkiler. Ayrıca kurumsal ağlarda yerel bir yansı tutmak, çok sayıda sunucunun aynı paketleri tekrar tekrar indirmesini önler. Bu konuyu Linux paket yansısı rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Son olarak üçüncü taraf depoları unutmayın. Eski sistemde EPEL veya bir PHP deposu kullandıysanız, hedef dağıtımda bu depoların karşılığını ve güncel desteğini ayrıca kontrol etmeniz gerekir.

Bu işi ne zaman kendiniz yapmamalısınız?

Dürüst olalım: Her CentOS geçişini site sahibinin kendisinin yapması gerekmez. Bazı durumlarda en doğru karar, işi hosting sağlayıcınıza ya da deneyimli bir sistem yöneticisine bırakmaktır.

Şu durumlarda kendiniz yapmamanızı öneririz:

• Paylaşımlı hosting kullanıyorsanız; sunucunun işletim sistemi zaten sağlayıcının sorumluluğundadır.
• Yönetilen VPS veya yönetilen sunucu hizmeti alıyorsanız; geçiş planını sağlayıcıdan yazılı olarak isteyin.
• Sunucuda cPanel, Plesk veya benzeri bir panel varsa ve panel lisansı sağlayıcı üzerindense; panelin desteklediği hedef dağıtımı sağlayıcı bilir.
• Ödeme alan bir e-ticaret sitesi ya da kişisel veri işleyen bir sistem söz konusuysa ve ekibinizde Linux deneyimi yoksa.

Buna karşılık kendi VPS'inizi yönetiyor, düzenli yedek alıyor ve test ortamı kurabiliyorsanız geçişi adım adım kendiniz yapabilirsiniz. Hosting tarafında yeni bir başlangıç düşünüyorsanız hosting seçimi rehberimiz işletim sistemi desteğini de değerlendirmenize yardım eder. Uygulamanız özel geliştirilmiş bir yazılımsa, yeni sistemde kod uyumluluğunu özel yazılım geliştirme ekibimizle birlikte gözden geçirebiliriz.

Kısaca CentOS Stream ve CentOS geçişi için hangi yolu seçmelisiniz?

Özetle CentOS Stream, RHEL'in önünden giden ve RHEL'in bir sonraki küçük sürümünü önceden gösteren sürekli güncellenen bir dağıtımdır. Klasik CentOS Linux ise artık yok: CentOS Linux 8, 31 Aralık 2021'de, CentOS Linux 7 ise 30 Haziran 2024'te yaşam sonuna ulaştı.

Kararınızı üç soru belirler. İlk olarak, ticari destek istiyor musunuz? İstiyorsanız RHEL. İkinci olarak, ücretsiz ve uzun ömürlü bir RHEL uyumlu sunucu mu arıyorsunuz? O zaman AlmaLinux veya Rocky Linux. Son olarak, RHEL'in yakın geleceğine erken erişim ve katkı mı istiyorsunuz? Bu durumda Stream doğru adres.

CentOS 7 veya 8 üzerinde hâlâ bir sunucunuz varsa, bunu ertelenebilir bir iş olarak görmeyin. Önce envanter ve yedek, ardından hedef seçimi ve test ile ilerleyin. Yeni sunucuda web sitenizi baştan kurmak ya da yenilemek istiyorsanız web tasarım tarafında birlikte planlayabiliriz. Biz teknik kararı resmi belgelere dayandırıyor, hosting işletmeciliğini ise sağlayıcınıza bırakmayı öneriyoruz.