Birim Çevirici

Birim çevirici nedir, bu araç hangi birimleri çevirir?

Birim çevirici, bir ölçüyü aynı büyüklüğün başka bir birimine dönüştüren araçtır: inçi santimetreye, poundu kilograma, fahrenhaytı santigrata. Bu sayfadaki araç altı kategoride çalışır. Üstelik girdiğiniz değeri yalnız seçtiğiniz hedef birime değil, kategorideki bütün birimlere aynı anda çevirir; böylece hem cevabı hem de ölçeği tek bakışta görürsünüz.

• Uzunluk: milimetre, santimetre, metre, kilometre, inç, feet, yarda, mil ve deniz mili.
• Ağırlık: miligram, gram, kilogram, ton, ons, pound ve stone.
• Sıcaklık: santigrat, fahrenhayt ve kelvin.
• Hacim: mililitre, litre, metreküp, ABD sıvı onsu, ABD yasal cup, ABD galonu ve İngiliz galonu.
• Alan: santimetrekare, metrekare, dönüm, hektar, kilometrekare, feet kare ve akre.
• Hız: metre/saniye, kilometre/saat, mil/saat, knot ve feet/saniye.

Ben bu aracı özellikle yurt dışına satış yapan projelerde, ürün ölçülerini iki sisteme birden yazarken kullanıyorum. Hesap tamamen tarayıcınızda çalışır; girdiğiniz değerler hiçbir sunucuya gitmez.

Metrik ve imperial sistem neden hâlâ yan yana yaşıyor?

Metrik sistem ondalık mantığa dayanır: 1 kilometre 1.000 metre, 1 litre 1.000 mililitredir. İmperial ve ABD geleneksel birimleri ise tarihsel köklere dayanır; 1 feet 12 inç, 1 mil 1.760 yarda, 1 pound 16 onstur. Bu yüzden imperial birimlerde zihinden çevirirken daha sık hata yaparsınız.

Öte yandan iki sistem birbirinden bağımsız değildir. ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü (NIST) tablolarına göre inç 2,54 santimetre, pound 0,45359237 kilogram olarak metrik birimler üzerinden tanımlıdır. Yani imperial birimler aslında metrik birimlerin sabit katlarıdır ve bu araç da bu kesin tanımları kullanır.

Türkiye metrik sisteme Cumhuriyetin ilk yıllarında çıkan Ölçüler Kanunu ile geçti; arşın, okka gibi yerel ölçüler resmî kullanımdan kalktı. Buna karşılık günlük dilde bazı eski ya da yabancı birimler yaşamaya devam ediyor:

• Televizyon, monitör ve jant ölçülerini çoğunlukla inçle konuşuruz.
• Tarla ve arsa ilanlarında dönüm sık geçer.
• Denizcilik mesafeyi deniz miliyle, hızı knotla ölçer.
• ABD kaynaklı tariflerde cup, ons ve fahrenhayt karşınıza çıkar.

Kısacası çevirme ihtiyacı ortadan kalkmıyor; doğru katsayıyı bilmek ise hataların büyük kısmını baştan önlüyor.

Sıcaklık çevirisi neden diğer birimlerden farklı?

Uzunlukta sıfır her birimde sıfırdır: 0 metre de 0 inç de hiç uzunluk olmadığını anlatır. Sıcaklıkta ise durum farklıdır. Santigratın sıfırı suyun donma noktasına, fahrenhaytın sıfırı başka bir referansa dayanır; kelvin de mutlak sıfırdan başlar. Bu nedenle sıcaklığı tek bir çarpanla değil, kaydırmalı formülle çevirirsiniz.

• °C → °F: önce 1,8 ile çarpar, sonra 32 eklersiniz; 25 °C, 77 °F eder.
• °F → °C: önce 32 çıkarır, sonra 1,8'e bölersiniz; 212 °F, 100 °C eder.
• °C → K: 273,15 eklersiniz; 0 °C, 273,15 K eder.

Uluslararası Ölçüler ve Ağırlıklar Bürosu (BIPM), santigrat ile kelvin arasındaki bu ilişkiyi SI Broşürü'nde tanımlar. Ayrıca kelvinde derece işareti kullanmazsınız; doğru yazım "300 K" biçimindedir. İki ölçek ise −40 değerinde buluşur: −40 °C tam olarak −40 °F eder.

Araç mutlak sıfırın, yani 0 K değerinin altına düşen girişleri de hesaplar ama sonucun yanında uyarı gösterir; çünkü böyle bir sıcaklık fiziksel olarak mümkün değildir. Böylece hava durumu, fırın ayarı ya da laboratuvar değeri çevirirken yanlış birimi seçtiğinizi hemen fark edersiniz.

Galon, ons ve cup: hacimde hangi tanıma güvenmelisiniz?

Hacim, iki sistemin en çok karıştığı kategoridir; çünkü aynı adı taşıyan birimler ülkeye göre farklı büyüklüktedir. ABD galonu 231 inç küp, yani yaklaşık 3,785 litredir. İngiliz galonunu ise Weights and Measures Act 1985 yasası tam 4,54609 litre olarak tanımlar. Aradaki fark yüzde 20'ye yakındır; dolayısıyla yakıt karşılaştırmasında ya da ithal ürün etiketinde bu fark doğrudan yanlış sonuç demektir.

Cup için de iki tanım dolaşır:

• ABD yasal cup (240 ml): ABD besin etiketi kuralı (21 CFR 101.9) bir cup'ı 240 ml sayar. Yani araçtaki cup budur.
• Klasik ABD cup (yaklaşık 236,6 ml): NIST tablosundaki geleneksel tanımdır ve eski tariflerde karşınıza çıkar.

İki cup arasındaki fark yaklaşık yüzde 1,4'tür; bir kek tarifinde önemsiz, bir üretim reçetesinde önemli olabilir. Türk mutfağındaki su bardağı ise standart bir birim değildir, bu yüzden araçta yer almaz.

Ayrıca kütle ile hacmi karıştırmamak gerekir. Bir su bardağı unun kaç gram geldiği unun yoğunluğuna bağlıdır; birim çevirme yalnız aynı büyüklüğün birimleri arasında anlamlıdır, hacmi ağırlığa çevirmez.

Dönüm, hektar ve akre: arazi ilanlarını nasıl karşılaştırırsınız?

Türkiye'de tarla ve arsa ilanlarında en sık görülen alan birimi dönümdür. Bugün kullanılan yeni dönüm 1.000 metrekaredir ve araç da bu tanımla çalışır. Hektar 10.000 metrekaredir; yani 1 hektar 10 dönüm eder. Yabancı ilanlarda gördüğünüz akre ise yaklaşık 4.047 metrekaredir, dolayısıyla 1 akre kabaca 4 dönüme denk gelir.

• 12,5 dönümlük bir tarla 12.500 m² ya da 1,25 hektardır.
• 2 hektarlık bir bağ 20 dönümdür.
• 1.200 m²'lik bir arsa 1,2 dönümdür.

Ancak karşılaştırma yaparken eski yerel dönüm hesaplarına dikkat edin. Bazı yörelerde farklı büyüklükte eski dönümlerle konuşulduğunu duyabilirsiniz. Resmî kayıtlar ise alanı metrekareyle gösterir; bu nedenle pazarlıkta dönüm yerine tapudaki metrekareyi esas almanızı öneririm.

İki arsanın büyüklük farkını ya da metrekare fiyatındaki artışı görmek isterseniz yüzde hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Önce alanı burada metrekareye çevirin, ardından fiyatı metrekareye bölün.

E-ticarette birim çevirici neden satış kaybını önler?

Yurt dışına satış yapan bir mağazada ürün ölçüsü, fiyattan sonra en çok bakılan bilgilerden biridir. ABD'deki bir müşteri 50 cm'lik bir çantayı kafasında canlandırmakta zorlanır; 19,685 inç yazdığınızda ise ürünü hemen konumlandırır. E-ticaret danışmanlığı verdiğimiz projelerde ölçü tablolarını hedef pazarın birimiyle birlikte yazmak, ilk ele aldığımız düzeltmelerden biridir.

Birimler yalnız ürün sayfasında değil, veri akışında da önemlidir:

• Google Merchant Center: kargo ağırlığı alanında lb, oz, g ve kg kabul eder; kargo boyutlarında cm ve inç kullanır.
• Yapısal veri: schema.org'un unitCode özelliği UN/CEFACT kodlarını bekler; santimetre için CMT, inç için INH, kilogram için KGM, pound için LBR yazarsınız.
• Kargo ve gümrük belgeleri: ağırlığı ve boyutu tutarlı birimle yazmak, ölçü farkından doğan yazışmaları önler.

Ürün görselinin yanında ölçüyü nasıl gösterdiğiniz de dönüşümü etkiler; bu konuyu e-ticaret sitesinde görsel dil ve kullanıcı deneyimi yazısında ayrıntılı anlattım. Ayrıca yapısal veri tarafında schema oluşturucu ile ürün işaretlemesini hazırlayabilirsiniz.

Kaç ondalık basamak yeterli, ne zaman yuvarlamalısınız?

Doğru birimi seçmek kadar sonucu doğru hassasiyette yazmak da önemlidir. Araç Oto modunda sayının büyüklüğüne göre yuvarlar; sabit bir biçim gerekiyorsa ondalık düğmelerini kullanırsınız. Pratikte izlediğim kural şöyle:

• 0 ondalık: vücut ağırlığı, oda sıcaklığı, arsa büyüklüğü gibi günlük değerler.
• 2 ondalık: ürün etiketi, fatura ve kargo formu.
• 4 ya da 6 ondalık: teknik çizim, üretim toleransı ve bilimsel hesap.

Yuvarlamayı her zaman en sonda yapın. Önce yuvarlayıp sonra çarparsanız hata büyür: 1 mili 1,6 kilometreye yuvarlayıp 100 ile çarparsanız 160 km bulursunuz, doğrusu ise 160,9344 km'dir. Zincirleme çevirilerde her adımda yuvarlamak yerine araca doğrudan başlangıç değerini girin.

Bir de şunu unutmayın: araç hesap sonucunu gösterir ama ölçümün kendi hassasiyetini artırmaz. Şerit metreyle kabaca ölçtüğünüz bir mesafeyi 6 ondalıkla yazmak, aslında olmayan bir kesinlik izlenimi verir. Boy ve kilo gibi değerleri çevirip sağlık hesabına geçecekseniz VKİ hesaplama aracı metrik ve imperial girişi zaten kendisi kabul eder.

Birim hatası ne kadar pahalıya mal olabilir?

Birim karışıklığının en bilinen örneği NASA'nın Mars Climate Orbiter aracıdır. NASA görev sayfasına göre yer yazılımı İngiliz birimleriyle, araç üzerindeki yazılım ise metrik birimlerle çalıştı. Sonuç olarak bu uyumsuzluk yörünge hesabını bozdu ve araç 23 Eylül 1999'da Mars'a fazla yaklaşarak kayboldu.

Sizin projeniz bir uzay aracı olmayabilir ama aynı hata küçük ölçekte her gün yaşanıyor:

• Ürün sayfasına inç yerine santimetre yazarsınız ve müşteri beklediğinden küçük bir ürün alır.
• ABD kaynaklı bir tarifteki 350 °F değerini 350 °C sanırsınız; oysa doğrusu yaklaşık 177 °C'dir.
• Galon tanımını karıştırırsınız ve yakıt maliyetini yanlış hesaplarsınız.

Bu hataların ortak çaresi basittir: her sayının yanına birimini yazın ve birim seçimini tasarımın parçası yapın. UX writing yaklaşımı da tam olarak bunu söyler; kullanıcıya tahmin bırakmayan metin. Çok dilli bir sitede birimi dil ve pazarla birlikte düşünmeniz gerekir; bu konuyu çok dilli web sitesi SEO rehberinde anlattım. Bu yüzden ölçü tablolarını ve birim seçicilerini baştan doğru kurmak için web tasarım sürecinde bu kararları erken vermenizi öneririm.