Fazla Mesai Hesaplama ve Çalışma Saati Hesabı

Fazla mesai hesaplama nasıl yapılır?

Fazla mesai hesaplama, haftalık net çalışma sürenizi bulup yasal sınırı aşan saatleri zamlı ücrete çevirme işidir. Önce her gün için işte geçen süreyi hesaplarsınız, sonra ara dinlenmeyi düşersiniz. Ardından günleri toplar ve 45 saatle karşılaştırırsınız. Aşan kısım fazla çalışmadır ve işveren bu saatleri saat ücretinizin 1,5 katıyla öder.

Hesap kâğıt üzerinde basit dursa da hata çoğu zaman üç yerde çıkar:

• Mola: Öğle arasını çalışma süresine katarsanız her güne bir saat fazla yazarsınız.
• Dakika: 8 saat 30 dakikayı 8,30 yazmak, doğrusu olan 8,50'den 12 dakika eksik hesaplar.
• Saat ücreti: Aylık ücreti yanlış sayıya bölmek bütün tutarı kaydırır.

Bu araç üç adımı da sizin yerinize yapar: saatleri dakika olarak tutar, molayı düşer, haftayı toplar ve fazla süreyi yarım saat kuralıyla yuvarlar. Ayrıca aynı ekranda ara dinlenme, 11 saat ve gece çalışması sınırlarını denetler. Yıllık izin ya da kıdem gibi tarih aralığı gerektiren işler için gün hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Hangi çalışmalar fazla mesaiye girer?

İş Kanunu'nun 41. maddesine göre fazla çalışma, haftalık 45 saati aşan çalışmadır. Sözleşmenizde haftalık süre 45 saatin altında yazıyorsa, sözleşme saati ile 45 saat arasındaki çalışma fazla sürelerle çalışmadır ve işveren bu saatleri yüzde 25 zamla öder. Örneğin haftalık 40 saatlik sözleşmeyle 43 saat çalıştıysanız 3 saat fazla sürelerle çalışma yaparsınız.

Bazı durumlar hesabı değiştirir:

• Denkleştirme: Taraflar yazılı olarak anlaşırsa haftalık süre günlere farklı dağıtılabilir; iki aylık dönemin ortalaması 45 saati geçmedikçe yoğun haftalar fazla çalışma doğurmaz.
• Onay: Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı gerekir; zorunlu nedenler bunun dışında kalır.
• Kimlere yaptırılamaz: 18 yaşını doldurmamış işçilere, kısmi süreli çalışanlara, gebe ve emziren işçilere fazla çalışma yaptırılamaz. Yaş sınırını kontrol etmek için yaş hesaplama aracına bakabilirsiniz.
• Yıllık sınır: Fazla çalışmanın toplamı bir yılda 270 saati geçemez.

Bu yüzden araç fazla süreyi haftalık toplamdan çıkarır. Tek bir uzun gün, hafta 45 saati aşmadıkça fazla çalışma doğurmaz; ancak günlük 11 saat sınırı ayrıca geçerlidir.

Saatlik ücret neden 225'e bölünür?

Aylık ücretli çalışanın saat ücretini bulmak için aylık brüt ücreti 225'e bölersiniz. Sayı iki değerin çarpımıdır: ayı 30 gün, günlük normal süreyi 7,5 saat kabul edersiniz (45 saat ÷ 6 iş günü). 30 × 7,5 = 225. Yargıtay kararları da bu böleni esas alır.

Örnek hesap: aylık brüt ücret 45.000 TL ise saat ücreti 45.000 ÷ 225 = 200 TL olur. Fazla çalışmanın bir saati 200 × 1,5 = 300 TL, fazla sürelerle çalışmanın bir saati ise 200 × 1,25 = 250 TL eder. Zam oranlarını başka bir ücrete uygulamak isterseniz yüzde hesaplama aracı işinizi hızlandırır.

İki noktayı unutmayın:

• Yuvarlama: Fazla Çalışma Yönetmeliği yarım saatten az artığı yarım saate, yarım saati aşan artığı bir saate tamamlar. 4 saat 45 dakika bu yüzden 5 saat olur.
• Brüt ve net: Araç brüt tutarı verir. Elinize geçen tutar SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesildikten sonra kalır; gelir vergisi dilimi yıl içinde yükseldikçe net tutar da düşer.

Fazla mesai hesaplamada ara dinlenme ve günlük sınırlar nasıl işler?

İş Kanunu'nun 68. maddesine göre ara dinlenme çalışma süresine girmez. En az süreler işin uzunluğuna bağlıdır: 4 saat veya daha kısa işte 15 dakika, 4 saati aşıp 7,5 saate kadar olan işte 30 dakika, 7,5 saati aşan işte 1 saat. İşveren molayı kural olarak aralıksız verir; sözleşme molayı bölebilir.

Araç bu sınırları net süreye göre uygular. Mola alanını boş bırakırsanız kuralı karşılayan en kısa molayı kendisi düşer; 0 yazarsanız molasız çalıştığınızı kabul eder ve eksik molayı ihlal olarak işaretler.

Diğer sınırlar şunlar:

• Günlük 11 saat: Çalışma Süreleri Yönetmeliği'ne göre haftalık süreyi günlere nasıl dağıtırsanız dağıtın, günlük çalışma 11 saati aşamaz.
• Gece çalışması: 20.00 ile 06.00 arası gece dönemidir ve gece çalışması 7,5 saati geçemez. Çalışmanın yarısından çoğu gece dönemine düşüyorsa vardiyanın tamamı gece çalışmasına girer.
• Dinlenme: Yönetmelik, 24 saat içinde kesintisiz 12 saat dinlenmenin dikkate alınmasını ister; posta değişiminde en az 11 saat dinlenme zorunludur.

Zamlı ücret mi, serbest zaman mı?

Fazla çalışma yapan işçi isterse zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilir. Karşılığı yasada sabittir: fazla çalışmanın her saati için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışmanın her saati için 1 saat 15 dakika. Araç bu karşılığı fazla mesai tablosunda ayrıca gösterir.

Serbest zamanı kullanmanın da kuralları var:

1. İşverene yazılı olarak başvurursunuz.
2. Hak ettiğiniz süreyi 6 ay içinde, iş günlerinde ve ücretinizden kesinti olmadan kullanırsınız.
3. Serbest zaman tatil ya da izin günlerinize denk getirilemez.

Örneğin haftada 5 saat fazla çalıştıysanız, zamlı ücret yerine 7 saat 30 dakika izin hakkı doğar. Bu süre 6 aylık dönemde birikebilir; hangi tarihte dolacağını hesaplamak için başlangıç gününe 6 ay ekleyin. Hangisinin sizin için daha iyi olduğu gelir vergisi diliminize ve iş yükünüze bağlıdır. Bu yüzden karar vermeden önce iki seçeneği de aynı tabloda görmek işe yarar.

Almanya, Avusturya ya da İngiltere'de çalışıyorsanız hangi kurallar geçerli?

Yurt dışında çalışıyorsanız o ülkenin kuralları geçerlidir; bu yüzden araçta kural setini değiştirmeniz yeterli. Farklar küçük dursa da sonucu değiştirir:

• Almanya: Günlük süre 8 saattir; 6 ay ya da 24 hafta içinde ortalama 8 saate denkleştirilirse 10 saate çıkabilir. 6 saati aşan işte 30, 9 saati aşan işte 45 dakika mola gerekir ve 15 dakikadan kısa bloklar yasal molaya girmez. Yasada fazla mesai zammı yoktur; oranı iş ya da toplu sözleşme belirler.
• Avusturya: Günde 12, haftada 60 saatlik üst sınır vardır. Fazla mesai yüzde 50 zamlıdır; kısmi süreli çalışanın 40 saate kadar ek saatleri yüzde 25 zamlıdır.
• Birleşik Krallık: 6 saati aşan günde kesintisiz 20 dakika mola hakkı vardır. Haftalık süre 17 haftanın ortalamasında 48 saati geçemez; yazılı feragatle aşılabilir.
• AB geneli: 2003/88/AT sayılı direktif 11 saatlik günlük dinlenmeyi ve ortalama 48 saatlik haftayı güvence altına alır; mola süresini ulusal hukuka bırakır.

Araç ücret birimini de kural setine göre değiştirir: Almanya ve Avusturya için avro, İngiltere için sterlin kullanır.

Çalışma saatlerini neden kayıt altına almalısınız?

Çalışma Süreleri Yönetmeliği, işçilerin çalışma sürelerini uygun araçlarla belgeleme görevini işverene verir. Fazla çalışma yaptıran işveren ayrıca bu saatleri gösteren bir belge düzenlemek ve imzalı bir nüshasını özlük dosyasında saklamak zorundadır. Anlaşmazlıkta en güçlü delil, günü gününe tuttuğunuz kayıttır.

Bu nedenle aracın CSV çıktısını haftalık puantaj olarak saklayabilirsiniz. Tablo her gün için giriş, çıkış, mola, net süre ve uyarıları ayrı sütunlarda verir.

İşletme tarafındaysanız giriş ve çıkış kayıtları kişisel veridir; saklama ve erişim kurallarını KVKK ve GDPR uyumlu web sitesi rehberindeki ilkelere göre kurun. Vardiyaları gerçek talebe göre planlamak için de online randevu ve talep formu işe yarar. Doğru kurguya sahip bir randevu ve teklif formu yoğun saatleri önceden gösterir. Formları ve paneli bir arada kurmak isterseniz web tasarım hizmetinde randevu, CRM ve ERP bağlantılarını birlikte planlıyorum. Entegrasyon seçeneklerini kurumsal web sitesi entegrasyonları yazısında anlattım.