Vücut Kitle İndeksi (VKİ) Hesaplama

Vücut kitle indeksi hesaplama nedir, ne işe yarar?

Vücut kitle indeksi hesaplama, kilonuzu (kg) boyunuzun (m) karesine bölerek tek bir sayı elde etmektir. Bu sayı, kilonuzun boyunuza göre hangi bantta durduğunu kabaca gösterir. Örneğin 72,5 kg ve 1,78 m için sonuç 22,9 çıkar ve bu değer normal aralığa düşer.

Dünya Sağlık Örgütü ve Türkiye'de Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü yetişkinlerde bu ölçüyü tarama amacıyla kullanır. Yani VKİ bir tanı değil, bir başlangıç sinyalidir.

Bu aracı sitemdeki ücretsiz hesaplayıcı serisinin bir parçası olarak hazırladım. Hekim değilim; bu yüzden sayfadaki bütün eşikleri resmi sağlık kurumlarının yayınlarından aldım ve kaynakları aşağıda listeledim. Araç tıbbi tavsiye vermez, sadece hesap yapar.

• Ne verir: VKİ değeri, kategori, boyunuza göre sağlıklı kilo aralığı ve aralığa uzaklık.
• Ne vermez: vücut yağ oranı, yağın nerede toplandığı ya da kişisel sağlık riski.
• Kimin için: 18 yaş üstü yetişkinler.

Yaşınızı gün ve ay düzeyinde görmek isterseniz yaş hesaplama aracını da kullanabilirsiniz; ancak VKİ sınıfları yetişkinlerde yaşa göre değişmez.

Vücut kitle indeksi hesaplama sonucu nasıl yorumlanır?

Sonuç kutusunda dört bilgi görürsünüz. İlki büyük yazılan VKİ değeridir ve birimi kg/m²'dir. Hemen yanındaki rozet kategoriyi gösterir; obez aralığında sınıf I, II ya da III bilgisini de ekler.

Renkli çubuk dört bölgeye ayrılır: zayıf, normal, fazla kilolu ve obez. Her bölge çubuğun dörtte birini kaplar, bu yüzden nokta kategori sınırlarıyla her zaman aynı hizada durur.

• Sağlıklı kilo aralığı: boyunuzla 18,5 ve 24,9 VKİ'ye karşılık gelen kilolar. 1,70 m için bu aralık 53,5 ile 72,0 kg arasıdır.
• Sağlıklı aralığa fark: aralığın üstündeyseniz üst sınıra, altındaysanız alt sınıra kaç kilo mesafe olduğunu yazar.
• Bel/boy oranı: bel ölçüsü girdiyseniz görünür; aşağıda ayrı bir bölümde anlatıyorum.

Sınıra çok yakın değerlerde dikkatli olun. Örneğin 24,96 gibi bir değer ekranda 25,0 olarak görünür ve araç kategoriyi bu yuvarlanmış değere göre seçer. Böylece gördüğünüz sayı ile rozet birbiriyle çelişmez. Yine de 24,9 ile 25,0 arasındaki fark sağlık açısından keskin bir çizgi değildir; tek ölçüm yerine birkaç haftalık eğilime bakmanızı öneririm.

VKİ kimlerde yanıltıcı olabilir?

VKİ kas, kemik ve yağı birbirinden ayırmaz. Bu yüzden bazı gruplarda tek başına yanlış bir tablo çizebilir. İngiltere'nin ulusal sağlık kılavuzu NICE bu grupları açıkça sayar.

• Kas oranı yüksek kişiler: NICE, kaslı yetişkinlerde VKİ'nin temkinle yorumlanmasını ister; düzenli ağırlık çalışan biri yağ fazlası olmadan fazla kilolu görünebilir.
• 65 yaş ve üzeri: aynı kılavuz bu yaş grubunda eşlik eden hastalıkların ve biraz daha yüksek VKİ'nin olası koruyucu etkisinin hesaba katılmasını önerir.
• Hamileler: NHS, gebelikte VKİ hesaplayıcısının kullanılmamasını söyler.
• Çocuk ve ergenler: yetişkin tablosu geçerli değildir; yaşa ve cinsiyete göre persentil eğrileri kullanılır.

Etnik köken de önemlidir. NICE ve NHS, Güney Asya, Çin, diğer Asya, Orta Doğu, Siyah Afrika ya da Afrika-Karayip kökenli kişilerde daha düşük eşik önerir: 23-27,4 arası fazla kilolu, 27,5 ve üzeri obez. Bu araç genel DSÖ eşiklerini kullanır, dolayısıyla bu gruptaysanız sonucu bu eşiklerle birlikte okuyun.

Kısacası VKİ bir tarama aracıdır. Sonucunuz sizi endişelendiriyorsa ya da yukarıdaki gruplardan birindeyseniz yorumu mutlaka hekiminize bırakın.

Bel/boy oranı VKİ'ye ne katar?

VKİ yağın nerede toplandığını göstermez; oysa karın bölgesindeki yağ sağlık açısından daha fazla önem taşır. Bu nedenle araca isteğe bağlı bir bel çevresi alanı ekledim. Bel ölçünüzü boyunuza bölerek bel/boy oranını hesaplar.

NICE kılavuzu, VKİ'si 35'in altındaki yetişkinlerde bu oranın da ölçülmesini önerir ve şu sınıfları verir:

• 0,40-0,49: artmış sağlık riski yok.
• 0,50-0,59: artmış risk.
• 0,60 ve üzeri: belirgin artmış risk.

Kısa kural şudur: belinizi boyunuzun yarısının altında tutun. Aynı kılavuz bu sınıfların iki cinsiyet ve tüm etnik kökenler için, kaslı yetişkinler dahil kullanılabileceğini belirtir. VKİ 35 ve üzerindeyse araç oranı gösterir ama sınıf yazmaz, çünkü kılavuz bu sınıfları o aralık için vermez.

Ölçüm için en alt kaburga ile kalça kemiğinin üst noktasını bulun ve mezurayı ikisinin ortasından geçirin; bu nokta genelde göbeğin biraz üstüne denk gelir. Nefesinizi doğal şekilde verdikten sonra ölçün. Sağlık Bakanlığı ayrıca tek başına bel çevresi için erkeklerde 94 cm, kadınlarda 80 cm üzerini risk, 102 ve 88 cm üzerini yüksek risk sınırı olarak verir.

Boy, kilo ve beli doğru ölçmek için nelere dikkat etmelisiniz?

Hesap ne kadar doğru olursa olsun, girdiğiniz sayı yanlışsa sonuç da yanlış çıkar. Evde ölçerken şu alışkanlıklar farkı azaltır:

• Aynı tartı, aynı saat: iki farklı tartı aynı anda bile farklı sonuç gösterebilir; karşılaştırma yapacaksanız tartıyı ve saati sabit tutun.
• Hafif kıyafet: ayakkabı ve kalın giysi kiloyu da boyu da değiştirir.
• Boyu duvara yaslanarak ölçün: topuk, kalça ve sırt duvara değsin, başınıza düz bir cisim koyup hizayı işaretleyin.
• Beli çıplak ten üzerinden ölçün: mezura sıkmasın, karnınızı içe çekmeyin.

Ayrıca tek bir sabah sonucuna takılmayın. Kilo gün içinde doğal olarak oynar; bu yüzden haftada bir, aynı koşullarda aldığınız ölçümlerin ortalaması daha anlamlıdır. Kilonuzdaki değişimi yüzde olarak görmek isterseniz yüzde hesaplama aracı bu işi saniyede yapar.

Son olarak, bir sağlık kuruluşunda ölçülen değerlerle evdeki değerleriniz arasında fark görürseniz kurumun ölçümünü esas alın. Hekiminiz de zaten kararını o ölçümlere ve başka bulgulara göre verir.

Metrik ve imperial birimde sonuç neden aynı çıkar?

Çünkü VKİ'nin tanımı tek bir birimde yapılır: kg/m². İmperial formüldeki 703 sayısı, pound ve inch değerlerini bu birime çeviren bir kısayoldur. Bir pound tam olarak 0,45359237 kg, bir inch tam olarak 2,54 cm'dir; bu iki sabitten katsayı yaklaşık 703,07 çıkar.

Araç imperial modda 703 kısayolunu değil, doğrudan bu çevrimi kullanır. Dolayısıyla 160 lb ve 5 ft 9 in için sonuç her iki yoldan da 23,6'dır. İşlem satırında ise alışık olduğunuz 703 gösterimini görürsünüz.

• Birim değiştirince: girdiğiniz kilo, boy ve bel değerleri yeni birime çevrilir; hiçbir şeye dokunmadan geri dönerseniz ilk yazdığınız değerler aynen geri gelir.
• Sağlıklı aralık: imperial modda pound cinsinden görünür.
• Bel/boy oranı: birimsizdir; cm ya da inch kullanmanız sonucu değiştirmez.

Tek bir değeri başka bir birime çevirmek isterseniz, örneğin bir diyet listesindeki pound değerini kilograma, birim çevirici daha pratiktir.

Sağlık sitenize VKİ hesaplayıcı eklemek işe yarar mı?

Diyetisyen, klinik, spor salonu ya da sağlık içerikli bir blog işletiyorsanız hesaplayıcı araçlar ziyaretçiye gerçek bir iş görür. Üstelik doğru kurulduklarında arama motorlarında da görünürlük kazandırabilirler. Ancak sağlık konusu Google'ın en sıkı incelediği alanlardandır.

Bu sayfayı hazırlarken uyguladığım ilkeler şunlardı:

• Kaynak göster: her eşik resmi bir kuruma dayansın. E-E-A-T rehberinde anlattığım güven sinyalleri sağlık içeriğinde özellikle belirleyicidir.
• Sınırı açıkça yaz: aracın neyi yapmadığını söylemek güveni azaltmaz, artırır.
• Veriyi toplama: sağlık verisi KVKK'da özel nitelikli kişisel veridir. Bu araç her şeyi tarayıcıda hesaplar ve hiçbir değeri sunucuya göndermez. Form ile veri topluyorsanız KVKK ve GDPR uyumlu web sitesi yazısındaki adımlara bakın.

Sitenize benzer bir araç eklemek ya da mevcut sağlık içeriğinizi arama için güçlendirmek isterseniz ekibimle sunduğumuz web tasarım ve SEO danışmanlığı hizmetlerine göz atabilirsiniz.