WebAssembly Nedir? Wasm Tarayıcıda Yerel Hıza Nasıl Yaklaşır?

WebAssembly nedir?

WebAssembly (Wasm), farklı programlama dillerinden derlenen kodu tarayıcıda ve başka ortamlarda çalıştırmayı sağlayan, taşınabilir ve kompakt bir ikili kod biçimidir. JavaScript'in yerini almaz, onu tamamlar. Ağır hesaplama işlerini yerel uygulamaya yakın bir performansla yürütür ve tarayıcının korumalı alanında kalır.

Biraz açalım. "İkili kod" demek, insanın okuması için değil, makinenin hızlı yüklemesi için hazırladığımız bir dosya demek. Bu dosyanın uzantısı genellikle .wasm olur. Tarayıcı dosyayı indirir, doğrular ve kendi içindeki sanal makinede çalıştırır.

Yani WebAssembly nedir sorusunun en kısa cevabı şu: Bir programı seçtiğiniz dilde yazıp web için ortak bir biçime çevirmenin yolu. Sonuçta aynı program masaüstünde yaptığı işi sekmenizde de yapabilir. Üstelik kullanıcı hiçbir şey kurmaz.

Bir benzetmeyle WebAssembly nedir?

Bir sahne düşünün. JavaScript, sahne yöneticisi gibi çalışır: perdeyi açar, ışığı yönetir, seyirciyle konuşur. Sahnenin arkasında ise ağır dekor taşıyan bir ekip vardır. WebAssembly bu ekibe benzer.

Seyirci ekibi görmez, ama gösteri onların işine bağlıdır. Yönetici "şu ağır parçayı kaldırın" der, ekip işi hızlı ve düzenli bitirir, sonra sonucu sahneye geri verir. Dolayısıyla iki taraf rakip değil, iş bölümü yapan ortaktır.

Başka bir benzetme de standart nakliye konteyneridir. İçine hangi fabrikanın ürününü koyarsanız koyun, konteyner her gemiye aynı şekilde sığar. Wasm de farklı dillerde yazdığınız kodu aynı "konteyner" biçimine koyar. Böylece her tarayıcı aynı dosyayı aynı kurallarla çalıştırır.

Bu benzetme bir şeyi daha açıklıyor. Konteynerin içindeki ürünü değiştirmek konteyneri değiştirmez. Aynı şekilde kodu hangi dilde yazdığınız, tarayıcının o kodu nasıl çalıştırdığını değiştirmez.

WebAssembly nasıl çalışır?

Süreç dört adımda ilerler. İlk olarak bir geliştirici C, C++ ya da Rust gibi bir dilde kod yazar. Ardından bir derleyici (compiler, yani kaynak kodu başka bir biçime çeviren program) bu kodu .wasm modülüne dönüştürür.

1. Derleme: Derleyici kaynak kodu .wasm modülüne dönüştürür.
2. İndirme: Sayfa modülü ağdan alır, tıpkı bir görsel ya da betik dosyası gibi.
3. Doğrulama ve derleme: Tarayıcı modülün geçerli ve güvenli olduğunu denetler, sonra makine koduna çevirir.
4. Örnekleme ve çağırma: JavaScript modülden bir örnek oluşturur ve içindeki işlevleri çağırır.

Modülün kendi belleği vardır. Bu bellek tek parça bir bayt dizisi gibi işler ve modül yalnızca kendi alanında çalışır. Modül dışarıyla ancak açıkça tanımladığınız giriş ve çıkış noktaları üzerinden konuşur. MDN belgelerinde bu noktalara "import" ve "export" denir.

Biçimin teknik tanımı W3C WebAssembly belirtiminde yer alır. Kavramsal özet için WebAssembly resmi sitesine bakabilirsiniz. Site biçimi, yığın tabanlı bir sanal makine için ikili komut biçimi olarak tarif eder. Ayrıca hızlı, güvenli, açık ve hata ayıklanabilir olmayı hedeflediğini söyler.

Bir sayfa WebAssembly modülünü nasıl yükler ve JavaScript ile nasıl konuşur?

Sayfa, .wasm dosyasını diğer kaynaklar gibi ağdan çeker. Ardından JavaScript WebAssembly arayüzünü kullanarak modülü derler ve bir örnek üretir. MDN'nin yükleme ve çalıştırma rehberi bu adımları ayrıntılı gösterir.

Modül örneklendikten sonra dışa açtığı işlevler sıradan JavaScript işlevi gibi görünür. Siz bir sayı ya da bellek adresi verirsiniz, modül hesabı yapar, sonucu geri döndürür. Tersi de mümkündür: Wasm, JavaScript'ten aldığı bir işlevi senkron olarak çağırabilir.

Burada iki ayrıntı önemlidir. Birincisi, Wasm yalnızca sayılarla ve bellekle doğrudan konuşur. Metin ya da nesne taşımak istiyorsanız, bunları belleğe yazıp adres vermeniz gerekir. Çoğu araç zinciri bu işi sizin yerinize yapan yapıştırıcı kodu üretir.

İkincisi, modülü indirmek ve derlemek zaman alır. Bu nedenle ekipler modülü akış hâlinde derler ve sayfanın geri kalanını beklemeden başlatır. Böylece kullanıcı boş ekran görmez.

WebAssembly nedir ve JavaScript'in rakibi mi?

Hayır. MDN belgeleri bunu açıkça söyler: WebAssembly JavaScript'i değiştirmek için değil, onu tamamlamak için tasarlandı. Tarayıcı iki kod türünü de aynı sanal makinede çalıştırır ve ikisi birbirini çağırabilir.

İş bölümü genellikle şöyle ilerler. Sayfanın arayüzü, tıklamalar, form kontrolleri ve ağ istekleri JavaScript'te kalır. Yoğun hesaplama isteyen dar bir çekirdek ise Wasm'a geçer. Örneğin bir görsel filtresinin piksel döngüsü Wasm'da, düğmeler ve önizleme JavaScript'te çalışır.

JavaScript tarafını zaten yönetiyorsanız JavaScript'in site hızına etkisini anlattığımız yazı işinize yarar. Tür güvenliği arıyorsanız TypeScript ile JavaScript karşılaştırmamıza göz atın. Bu iki konuyu burada tekrar anlatmayacağız.

Hangi dillerden WebAssembly'ye derleyebilirsiniz?

Wasm bir hedef biçim olduğu için tek bir dile bağlı değildir. MDN, C ve C++ için Emscripten ve LLVM tabanlı araç zincirlerini, Rust için ayrı bir araç zincirini ve TypeScript benzeri sözdizimi sunan AssemblyScript'i örnek verir. Başka birçok dil de Wasm hedefi sunar.

Genel bir kural işe yarar. Bellek yönetimini kendi elinde tutan diller (C, C++, Rust) küçük ve hızlı modüller üretir. Çöp toplayıcısı olan dillerde ise çalışma zamanının (runtime, yani programı ayakta tutan altyapı) bir kısmını modüle koymak gerekebilir. Bu da dosya boyutunu büyütür.

• Elinizde olgun bir C ya da C++ kütüphanesi varsa onu web'e taşımak çoğu zaman en kısa yoldur.
• Yeni yazacaksanız bellek güvenliği ve küçük çıktı için Rust sık tercih edilir.
• JavaScript ekibiniz varsa AssemblyScript öğrenme eğrisini kısaltabilir.
• Hangi dilin hangi sürümle destek verdiği değişebilir. Güncel durumu ilgili dilin resmi belgesinden kontrol edin.

Dil seçimi sonuçta ekibinizin becerisine ve mevcut kod tabanınıza bağlıdır. Yani "en iyi dil" yok; yalnızca işinize uyan dil var.

WebAssembly neden hızlıdır ve hızlı olmadığı yerler var mı?

Wasm'ın hız avantajı üç yerden gelir. Birincisi, dosya zaten derlemeye hazır ikili biçimdedir; tarayıcı metni ayrıştırmakla uğraşmaz. İkincisi, tipler baştan belli olduğu için çalışma zamanında tahmin yürütmeye az ihtiyaç vardır. Üçüncüsü, performans daha öngörülebilirdir.

Ancak "her zaman JavaScript'ten hızlı" demek yanlış olur. Modern JavaScript motorları çok iyi optimize eder. Basit bir form kontrolünü ya da küçük bir listeyi Wasm'a taşımak kazanç getirmez. Üstelik modülü indirmek ve başlatmak da bir maliyettir.

WebAssembly nedir diye soran herkesin ilk merak ettiği şey hızdır. Bu nedenle sayısal bir hız iddiasına güvenmeyin. Kendi iş yükünüzü hem JavaScript hem Wasm ile ölçün, sonra karar verin. Hız sonuçları iş yüküne, tarayıcıya ve cihaza göre değişir. Biz de bu yazıda uydurma bir kat sayısı vermiyoruz.

Ölçüm yaparken tek bir deneme yetmez. Farklı cihazlarda, özellikle orta seviye bir telefonda birkaç kez çalıştırın. Çünkü kullanıcılarınızın çoğu geliştirici bilgisayarına sahip değil.

Bir iş sahibi için WebAssembly nedir ve ne işe yarar?

Teknik ayrıntıya girmeden söylersek, Wasm ağır işleri kullanıcının cihazına taşıyarak sunucu yükünü ve bekleme süresini azaltabilir. Kullanıcı bir dosyayı yükler, işlem tarayıcıda biter, sonuç hemen çıkar. Dosya sunucuya hiç gitmeyebilir.

Bu yaklaşımın iş tarafında üç somut etkisi var. Sunucu maliyeti düşebilir, çünkü hesaplamayı kullanıcının bilgisayarı yapar. Gizlilik artabilir, çünkü ham veri cihazdan çıkmaz. Ayrıca bazı araçlar çevrimdışı çalışabilir.

Elbette her işletme Wasm'a ihtiyaç duymaz. Bir kurumsal tanıtım sitesi, blog ya da basit bir katalog için gereksizdir. Ancak sitenizde ağır bir ürün özelleştirici, belge dönüştürücü ya da tarayıcı içi editör varsa konu gündeme gelir.

Bir yatırım kararında şu soruyu sorun: Bu işi tarayıcıya taşırsam kullanıcı neyi daha hızlı yapacak? Cevap net değilse, teknolojiyi değil önce sorunu netleştirin.

WebAssembly görsel ve video işlemede nasıl kullanılır?

Görsel boyutlandırma, format dönüştürme ve filtre uygulama, Wasm'ın en bilinen kullanım alanlarından biridir. Çünkü bu işler büyük sayı dizileri üzerinde tekrarlı döngüler demektir. Tam da Wasm'ın güçlü olduğu yük türü bu.

Örnek senaryo: Bir e-ticaret yöneticisi yüzlerce ürün fotoğrafını panele yükler. Sistem her dosyayı tarayıcıda küçültüp WebP'ye çevirir, sonra yalnızca hafif dosyayı sunucuya gönderir. Böylece yükleme süresi kısalır ve sunucu işlem kuyruğu tıkanmaz.

Görsel boyutunu kendi sitenizde nasıl düşüreceğinizi merak ediyorsanız görsel optimizasyonu rehberimizi okuyun. Hızlı denemek için resim küçültme aracımızı kullanabilirsiniz.

Video tarafında da benzer mantık geçerlidir. Kodlama ve kod çözme gibi ağır adımları Wasm modülüne verirsiniz, arayüzü JavaScript yönetir. Ancak büyük video dosyalarında bellek sınırlarına dikkat etmeniz gerekir.

Oyun, CAD ve tasarım uygulamaları WebAssembly'den ne kazanır?

Masaüstü için yıllarca C++ ile yazdığımız büyük kod tabanlarını web'e taşımak, Wasm'ın ilk hedeflerinden biriydi. Oyun motorları, üç boyutlu modelleme araçları ve teknik çizim yazılımları bu yoldan tarayıcıya geldi.

Mantık basit. Şirket kodu sıfırdan yazmak yerine mevcut C ya da C++ çekirdeğini derler. Arayüzü ise web teknolojileriyle yeniden kurar. Böylece kullanıcı kurulum yapmadan, bağlantıya tıklayarak aynı programı açar.

Burada bir noktaya dikkat edin. Bu uygulamalar büyük modüller üretir ve ilk açılış süresi uzayabilir. Bu nedenle ekipler modülü parça parça yükler, önbelleğe alır ve kullanıcıya ilerleme göstergesi sunar.

• Oyunlar: Fizik hesapları ve grafik döngüsü Wasm'da, menüler web arayüzünde.
• CAD ve modelleme: Geometri motoru Wasm'da, araç çubukları JavaScript'te.
• Sıkıştırma ve arşiv: Büyük dosyaları açıp kapatan algoritmalar Wasm'da.
• Belge işleme: Biçim dönüştürme ve düzen hesapları tarayıcıda.

Örnek senaryo: Bir ürün özelleştirici sayfasında Wasm ne kazandırır?

Bir özel baskı mağazası düşünün. Müşteri sayfada fotoğrafını yükler, kırpar, renk ayarı yapar ve ürün üzerinde önizler. Her ayarda sunucuya gidip gelmek hem yavaş hem pahalıdır.

Ekip piksel işleyen çekirdeği Wasm modülü olarak hazırlar. Arayüz, sepet ve ödeme akışı JavaScript'te kalır. Müşteri kaydırıcıyı oynattığında önizleme anında güncellenir, çünkü işlem cihazda biter.

Bu senaryoda dört şey değişir. Bekleme süresi kısalır, sunucu yükü azalır, fotoğraf cihazdan çıkmadığı için gizlilik kaygısı hafifler ve yalnızca onaylanan tasarım sunucuya gider. Yine de modül boyutunu ve düşük güçlü telefonlardaki davranışı ölçmeden yayına almayın.

Bu bir örnek senaryodur; gerçek bir müşteri sonucu değildir. Amaç, Wasm'ın hangi tür sorunlara cevap verdiğini göstermek.

WebAssembly tarayıcıda yapay zeka çıkarımını nasıl mümkün kılar?

Çıkarım (inference), eğitim görmüş bir modelin yeni bir girdiye cevap üretmesidir. Küçük modeller bazen sunucuya gitmeden doğrudan tarayıcıda çalışabilir. Wasm bu işte yoğun matris hesaplarını hızlandıran bir çalışma katmanı olabilir.

Buradaki avantaj gizlilik ve gecikmedir. Kullanıcının metni ya da fotoğrafı cihazdan çıkmadan işlenir. Dezavantaj ise model dosyasını indirmenin maliyeti ve cihazın gücüne bağımlılıktır. Büyük modeller hâlâ sunucuda çalışır.

Model adı, boyut ve hız gibi değerler hızla eskir; bu yüzden güncel bilgiyi ilgili çalışma ortamının resmi belgesinden kontrol edin. Büyük modellerin yazılımda nasıl kullanıldığını büyük dil modelleri yazımızda anlattık. İş süreçlerinize yapay zeka katmak isterseniz yapay zeka otomasyon hizmetimize bakabilirsiniz.

Sunucu tarafında ve WASI ile WebAssembly nedir?

Wasm'ın adında "Web" geçse de tarayıcıyla sınırlı değildir. WebAssembly resmi sitesi, biçimin web dışı ortamlarda da çalıştığını belirtir. Sunucuda, uç ağlarda ve gömülü cihazlarda kullanılan çalışma ortamları vardır.

Tarayıcı dışında sorun şu: Bir modül dosya okumak, saat sormak ya da ağa bağlanmak ister. Tarayıcıda bu istekleri Web API'leri karşılar. Dışarıda ise ortak bir arayüz gerekir. İşte WASI (WebAssembly System Interface, yani WebAssembly sistem arayüzü) bunun için doğdu.

WASI resmi sitesi, bunu farklı ortamlarda güvenle çalışacak standart arayüz belirtimleri olarak tanımlar. Modüller yetki temelli bir korumalı alanda başlar. Yani ana sistem açıkça izin vermedikçe dosyaya ya da ağa dokunamazlar.

Bu model, eklenti mimarileri için çekicidir. Üçüncü taraf kodu kendi sisteminize almak istediğinizde, o kodu sınırlı yetkiyle çalıştırabilirsiniz. Ayrıca serverless ile karıştırmayın: serverless ve cold start yazımızda o modelin maliyetini anlattık. Wasm ise o modelin içinde bir çalışma biçimi olabilir.

WebAssembly güvenli mi? Korumalı alan (sandbox) nasıl çalışır?

Korumalı alan (sandbox), bir kodun yalnızca kendisine tanıdığınız kaynaklara erişebildiği yalıtılmış çalışma ortamıdır. Wasm modülü varsayılan olarak dosyalarınıza, diğer sekmelere ya da sistem belleğine erişemez. MDN, tarayıcının aynı kaynak politikalarının ve izin politikalarının Wasm için de geçerli olduğunu söyler.

Bunun pratik anlamı şudur. Modül yalnızca kendi doğrusal belleğinde okuyup yazar. Dışarıya açılan her kapı, geliştiricinin bilinçli olarak tanımladığı bir giriş ya da çıkıştır. Tarayıcı modülü çalıştırmadan önce yapısal olarak da doğrular.

Ancak "güvenli sandbox" ifadesi "hatasız kod" anlamına gelmez. Modülün içindeki mantık hataları, kullandığı eski bir kütüphanenin açıkları ya da JavaScript tarafındaki güvensiz veri işleme yine risk oluşturur. Kısacası kapının dışında güvenlik, içinde ise özen gerekir.

Güvenlik başlığı sizi ilgilendiriyorsa, tarayıcıda kimlik doğrulamanın modern yolunu anlatan passkey yazımıza da bakın. Konu farklı, ama ikisi de tarayıcının güvenlik modeline dayanır.

WebAssembly'nin sınırları ve riskleri nelerdir?

Her araç gibi Wasm'ın da bedeli var. En sık karşılaşılan sınırları açıkça bilmek, yanlış yatırım yapmanızı engeller. Aşağıdaki başlıklar ekiplerin pratikte en çok takıldığı noktalardır.

• DOM erişimi: Wasm sayfa öğelerine (DOM, yani Belge Nesne Modeli) doğrudan dokunamaz. MDN'ye göre yalnızca JavaScript'i çağırabilir ve JavaScript web API'lerini kullanır. Bu köprü için genellikle yapıştırıcı kod gerekir.
• Paket boyutu: Modül, dile ve araç zincirine göre büyüyebilir. Mobil ağda ilk yükleme yavaşlar.
• Hata ayıklama: Kaynak haritaları ve araçlar gelişti, ancak JavaScript kadar rahat değil.
• Ekip becerisi: C, C++ ya da Rust bilen birini bulmak, yalnızca JavaScript bilen birini bulmaktan zor olabilir.
• Bakım yükü: İki dil, iki derleme hattı ve iki test düzeni demektir.

Bu listeyi okuyunca geri çekilmeyin. Amacımız Wasm'ı kötülemek değil. Ancak her projede "neden Wasm?" sorusunun ölçülebilir bir cevabı olmalı.

WebAssembly sitenin hızını ve SEO performansını nasıl etkiler?

Doğru yerde kullandığınız Wasm, ana iş parçacığını (main thread, yani sayfanın tıklamalara cevap verdiği hat) rahatlatabilir. Ağır işi arka plana taşırsanız sayfa tıklamalara daha çabuk cevap verir. Bu da etkileşim ölçütlerine olumlu yansıyabilir.

Fakat ters etki de mümkün. Büyük bir modül ilk yüklemeyi geciktirir ve sayfanın görünmesini yavaşlatabilir. Örneğin sadece bir logo animasyonu için yüzlerce kilobayt modül indirmek mantıksız olur.

Core Web Vitals yazımızda LCP, INP ve CLS ölçütlerini anlattık. Wasm eklerken bu üç ölçütü önce ve sonra karşılaştırın. Arama motorları sayfanın içeriğini ve deneyimini değerlendirir; teknoloji adı tek başına sıralama faktörü değildir.

Öneri olarak, modülü yalnızca ihtiyaç duyan sayfada yükleyin. Kullanıcı aracı açana kadar bekleyin. Yani "tembel yükleme" mantığını modüle de uygulayın.

WebAssembly, JavaScript ve benzer terimler arasındaki fark nedir?

Terimler sık karışır. Aşağıdaki tablo komşu kavramları tek bakışta ayırır. Her birinin ayrıntısı için ilgili yazıya gidebilirsiniz.

Böylece WebAssembly nedir sorusunun sınırlarını da çizmiş olduk. Tablodan çıkan sonuç şu: Wasm bir dil değil, bir hedef biçimdir. Dil seçimi ayrı bir karardır; Wasm yalnızca o dilin çıktısını taşınabilir yapar.

WebAssembly'yi ne zaman kullanmalı, ne zaman kullanmamalı?

WebAssembly nedir öğrendikten sonra asıl soru ne zaman kullanılacağıdır. Karar için basit bir süzgeç yeterli. Önce darboğazın gerçekten hesaplama olup olmadığını kontrol edin. Çoğu yavaş sitede sorun hesaplama değil, büyük görseller, gereksiz betikler ve ağ gecikmesidir.

Kullanmaya değer durumlar

• Elinizde web'e taşımak istediğiniz olgun bir C, C++ ya da Rust kodu var.
• Tarayıcıda yoğun hesaplama yapıyorsunuz: görsel, ses, video, sıkıştırma, şifreleme.
• Aynı çekirdeği hem web hem sunucu hem de başka bir ortamda çalıştırmak istiyorsunuz.
• Üçüncü taraf kodu sınırlı yetkiyle çalıştırmanız gerekiyor.

Kullanmamanız gereken durumlar

• Siteniz ağırlıklı olarak içerik ve form sunuyor.
• Sorun görsel boyutu ya da üçüncü taraf betikleri.
• Ekibinizde bakım yapacak kimse yok.
• Ölçülebilir bir kazanım hedefiniz yok.

WebAssembly kullanmadan önce işletme ve geliştirici kontrol listesi nedir?

Karar vermeden önce bu listeyi adım adım geçin. Her madde "evet" ya da "hayır" ile kapanmalı. Belirsiz kalan madde, ölçüm yapmanız gereken maddedir.

1. Darboğazı ölçün: Tarayıcının performans araçlarıyla yavaşlığın hesaplamadan geldiğini doğrulayın.
2. Küçük bir deneme yapın: Yalnızca en ağır işlevi Wasm'a taşıyıp aynı veriyle iki sürümü karşılaştırın.
3. Modül boyutunu izleyin: İlk yükleme etkisini Core Web Vitals ile ölçün.
4. Yükleme stratejisini belirleyin: Modülü yalnızca gerektiğinde ve tercihen önbellekten alın.
5. Güvenlik denetimi yapın: Kullandığınız kütüphanelerin kaynağını ve güncelliğini kontrol edin.
6. Yedek yol bırakın: Wasm yüklenemezse sayfanın en azından temel işlevi JavaScript ile sürsün.
7. Bakım planı yapın: Derleme hattını, testleri ve sorumlu kişiyi önceden belirleyin.
8. Belgeleri kontrol edin: Tarayıcı desteği ve özellik durumu için resmi belgelere düzenli göz atın.

Tarayıcı desteği ve yeni özellikler zamanla değişir. Güncel durumu MDN WebAssembly kavramlar sayfasından ve W3C belirtiminden doğrulayın.

WebAssembly metin biçimi (WAT) nedir ve neden önemlidir?

Wasm dosyası ikili olsa da eşdeğer bir metin biçimi vardır. MDN bunu "text format" olarak anlatır ve kısaltması WAT'tır. İnsan okuyabilsin diye tasarlanmış, parantezli ve düzenli bir gösterimdir.

Günlük işte WAT yazmazsınız. Fakat öğrenirken, hata ayıklarken ve bir modülün gerçekte ne yaptığını incelerken işinize yarar. Yani Wasm kara kutu değildir; açıp bakabilirsiniz.

Bu şeffaflık güvenlik denetimi için de değerlidir. Bir modülün hangi işlevleri dışarı açtığını ve dışarıdan neler istediğini okuyarak görebilirsiniz. Kısacası "ne çalıştırıyorum?" sorusuna cevap verebilirsiniz.

WebAssembly hakkında hangi yanlış anlamalar yaygın?

Konu hakkında dolaşan birkaç yanlış inanış karar kalitesini düşürüyor. En yaygın olanlarını düzeltelim.

• "Wasm assembly dili yazmak demektir." Hayır. Çoğu geliştirici C, C++ ya da Rust gibi üst düzey bir dilde yazar, derleyici Wasm'ı üretir.
• "Wasm JavaScript'i öldürecek." Hayır. İkisi aynı sanal makinede çalışır ve birbirini çağırır.
• "Wasm her zaman daha hızlıdır." Hayır. İş yüküne bağlıdır ve ölçüm gerektirir.
• "Wasm yalnızca tarayıcıda çalışır." Hayır. WASI ve benzeri arayüzlerle sunucuda ve gömülü ortamlarda da çalışır.
• "Wasm kodu otomatik güvenlidir." Hayır. Sandbox sistemi korur, ama modülün kendi mantık hataları yine sizin sorumluluğunuzdadır.

Özetle WebAssembly nedir sorusuna verilen yanlış cevaplar tek bir kökten çıkar. Bu yanlış anlamaların çoğu, Wasm'ı bir dil ya da bir rakip sanmaktan çıkıyor. Oysa Wasm bir hedeftir ve JavaScript'le birlikte çalışır.

Yeni başlayan biri için WebAssembly nedir ve nereden başlamalı?

Yeni başlıyorsanız önce amacı netleştirin. Wasm öğrenmek, yeni bir dil öğrenmekle aynı şey değildir. Çünkü Wasm bir hedef biçimdir ve asıl öğrenme eğrisi seçtiğiniz dildedir. Bu nedenle sıralama önemlidir.

1. JavaScript'in temelini bilin: Modülü yükleyen ve çağıran katman hep JavaScript olacak.
2. Kavramı okuyun: MDN'nin kavramlar sayfası ve WebAssembly resmi sitesi iyi bir başlangıçtır.
3. Tek bir dil seçin: Elinizdeki kod tabanına göre C, C++ ya da Rust gibi bir dille küçük bir işlev yazın.
4. Küçük bir modül derleyin: Toplama gibi basit bir işlevi tarayıcıdan çağırarak akışı görün.
5. Ölçümü alışkanlık yapın: Her denemede JavaScript karşılığıyla süreyi karşılaştırın.

Bu yolda en sık yapılan hata, ilk günden büyük bir projeyi taşımaya çalışmaktır. Önce küçük başlayın, ardından kapsamı büyütün. Böylece WebAssembly nedir sorusunun cevabını hem teorik hem pratik olarak yaşarsınız.

Wasm modülünü arka plandaki bir işçide çalıştırmak ne sağlar?

Tarayıcıda ana iş parçacığı, hem ekranı çizer hem tıklamalara cevap verir. Ağır bir hesabı orada yaparsanız sayfa donar. Çözüm, hesabı web işçisi (Web Worker, yani arka planda çalışan ayrı bir iş parçacığı) içinde çalıştırmaktır.

Wasm modülü bu düzene çok uygundur. İşçi modülü yükler, ağır işi yapar ve sonucu ana sayfaya mesajla gönderir. Kullanıcı bu sürede kaydırmaya, yazmaya ve tıklamaya devam eder. Yani hız kadar akıcılık da kazanırsınız.

Örneğin toplu görsel dönüştürme ekranında ilerleme çubuğu akmaya devam eder. Ancak işçiler ek bellek kullanır ve mesajlaşma da küçük bir gecikme getirir. Bu nedenle çok küçük işleri işçiye taşımak çoğu zaman fayda sağlamaz.

Ekibimiz WebAssembly gibi bir teknolojiyi projeye eklerken nasıl yaklaşır?

Biz bir teknolojiyi ilgi çekici olduğu için değil, hedefe hizmet ettiği için öneririz. Önce iş hedefini yazarız: hız mı, maliyet mi, çevrimdışı çalışma mı? Sonra en ucuz çözümü ararız. Çoğu zaman bu, görsel sıkıştırmak ya da gereksiz betiği silmektir.

Gerçekten ağır bir tarayıcı içi işlem söz konusuysa küçük bir deneme geliştirir, ölçer ve sonuçları sizinle paylaşırız. Örnek senaryoda amaç, kararı varsayıma değil veriye dayandırmaktır. Özel bir web uygulaması planlıyorsanız özel yazılım geliştirme hizmetimiz sürecin teknik tarafını kapsar.

Talha Aslan ve ekibi olarak yıllardır sahadayız. Bu yazıdaki bilgiler genel rehber niteliğindedir ve projeye özel teknik değerlendirmenin yerini tutmaz.